Kopumbwa na makambo oyo ezali na kati

Liyangani ya etúká ya Tshopo

Útá Wikipedia.

Lisanga ya province ya Tshopo ezalí lisangani lya likɔ́ni ya Kongó ya Tshopo, Republíki ya Kongó Demokratiki[1].

Masolo na yango

[kokoma | kobɔngisa mosólo]

Esalamaki na 2006, na bokasi bwa Constitution ya Kongó Démocratique, lisanga lya etuka ya Tshopo euti na mosala ya décentralisation, mokano na yango eza ya kopesa bonsomi mingi na bituka, koluka kopesa ba provinces bonsomi mingi. Ezalí kolanda bituluku ya bokonzi oyo bazalaki kotambwisa makambo ya mboka na mikili ya kala[2].

Tshopo, ezali na kati ya 0°31'00\"LN mpe 25°11'59 LE , "Ezali zingazinga na bituka mwambe. Na este ezali Ituri, na weste ezali Tshuapa, na nɔrdi ezali Bas-Uélé mpe na sudi ezali Maniema. Na eteni ya nɔrdi-este ezali Haut-Uélé, na nɔrdi-weste ezali Mongala, na sudi-este ezali Nord Kivu mpe na nsuka, Sankuru na sudi-weste[3].

Esika ya liyangani ya etúká ezali na engumba ya Kisangani, mokonzi ya etúká ya Tshopo. Ndako yango, atako ezali kosala malamu, mbala mosusu ezwaki mpasi mpo na kokokisa bamposa oyo ezali kokola ya eténi.[4].

Liyangani ya etúká ezali na bato 27 ya liyangani ya etúká, baponami mpo na mandat ya mibu mitano na maponami ya etúká. Bato oyo bazali komonisa bitúká mpe bingumba ya etúká, na ndakisa Kisangani, Bafwasende, Banalia, Basoko, Isangi, Yahuma, Opala, mpe Ubundu.[5].

Biro ya Liyangani

[kokoma | kobɔngisa mosólo]

Bureau ezali eteni ya bokonzi ya Liyangani ya etúká, oyo ezali na mokumba ya kokangela misala na yango. Ezali na bato motoba : mokonzi ; mokonzi ya mibale ; mokomi ya rapɔ ; mokomi ya rapɔ ya mibale ; mpe mokambi ya mbongo.

Bituluku ya misala

[kokoma | kobɔngisa mosólo]

Liyangani ezali kosala na nzela ya bituluku ya misala oyo ezali kotala makambo ya ndenge na ndenge.[6].

Bokumba mpe misala

[kokoma | kobɔngisa mosólo]

Ezalí kolobama ete parlement ezali eteni ya bokonzi ya kosala mibeko. Na modèle ya kokabola bokonzi ya John Locke oyo ekokani mpe na mokano ya kokabola bokonzi ya Montesquieu, bokonzi ya kosala mibeko mpe ya kosala misala esengeli kozala na bonsomi. Bokonzi ya kosala mibeko ezali kotya mibeko mpe kopesa mandat na bokonzi ya kosala misala mpo na kosala yango, mpe oyo ya nsuka ezali na nse ya yango mpe ezali kopesa rapɔ. Na bongo, ekoki kozala te ete masanga ya bokonzi ya demokrasi ezala na transparence te to na mokumba ya kopesa rapɔ te. Na bongo, ekoki kozala te ete masanga ya bokonzi ya demokrasi ezala na transparence te to na mokumba ya kopesa rapɔ te. Mokumba ya liboso na makambo oyo ezali ya parlement. Na mosala na yango ya ntina ya kokengela, parlement ezali kosenga rapɔ na gouvernement na kombo ya bato mpo ete politiki mpe misala ya gouvernement ezala na bolamu mpe eyanola na bamposa ya bato. Kokengela ya parlement ezali mpe na ntina mingi mpo na kopekisa makambo nyonso ya koleka ya gouvernement!® Kolanda eteni ya 197 ya constitution ya 18 février 2006: Liyangani ya etúká ezali eteni ya etúká ;

Ezali kosala na biteni ya bokonzi oyo etúká ezwi ;

Ezali kokengela Gouvernement ya etúká mpe misala ya etúká mpe ya mboka ;

Ezali kosala mibeko na nzela ya édit. Na bongo, ekoki kolobama ete bokonzi oyo etángami likoló ezali kokokisana na mosala ya parlement na eteni ya bokonzi ya kati.Na bongo, makambo oyo ezali kotinda biso tóloba na likambo ya mibeko mpe misala ya parlement. Kokengela ya parlement ezali kolimbola lokola: "kotánga, kolanda mpe kokengela gouvernement mpe bituluku ya misala ya mboka, ezalaki na kosala politiki mpe mibeko." Maloba oyo ezali kotala mokano mpe ndenge ya misala ya kokengela, na esika ya ndenge na yango. Ezali kokɔtisa misala ya bituluku ya parlement mpe masano ya plenère, mpe mpe makambo ya koyoka na ntango ya parlement ya mibeko mpe na nzela ya processus oyo ezali komema, na ndakisa, na kondima ya budget[7].

Bokomi : Bato ya liyangani ya etúká bazali lokola balobeli kati na bato mpe bokonzi ya etúká, bazali kolobela bamposa mpe bilikya ya bato.[8].

Mituya ya mike

  1. « Assemblée provincial de la Tshopo : le bureau définitif officiellement installé », sur mediacongo.net, (consulté le 29 novɛ́mbɛ 2024)
  2. « Loi portant administration des provinces », sur leganet.cd (consulté le 18 novɛ́mbɛ 2024)
  3. « La Tshopo :Coordonées gégraphique », sur caid.cd, (consulté le 10 novɛ́mbɛ 2024)
  4. « Tshopo : Les travaux de la réhabiltation de l´assemblée provinciale Kisangani salue par un député national », sur acp.cd (consulté le 15 dɛsɛ́mbɛ 2024)
  5. « Tshopo : Validation de mandats des 27 députés procinciaux. » », sur unicef.org (consulté le 10 dɛsɛ́mbɛ 2024)
  6. « Tshopo : commission pérmanentes », sur acp.cd (consulté le 10 novɛ́mbɛ 2024)
  7. « Tshopo : rôles », sur ijrdo.org (consulté le 7 dɛsɛ́mbɛ 2024)
  8. « Tshopo : Les nouveaux députés provinciaux ont découvert l’Assemblée provinciale »