Parafifi

Parafifi ezali nzembo ya Grand Kallé elongo na groupe na ye African Jazz, oyo babandaki kopesa yango na 1953 na disque ya 78 tours epesami na studio Opika, liboso bapesa yango lisusu na boumeli ya bambula 1960 na label Surboum African Jazz.

Leelo, baboyi te koloba ete ezali moko ya miziki ya ebandeli ya rumba ya Kongó ya sika.

Mombongo mpe makoki ya kokoma nzembo

Kolanda makambo mingi, nkombo Parafifi euti na kosangisa “Paraiso” (moninga ya Kallé ya Benin) na “Félicité,” oyo bazalaki kobenga ye Fifi, motatoli ya sango na Radio Brazzaville. Nzembo yango ezalaki lokola mabongisi ya motema ya Kallé mpo na bato wana mibale.

Bamesano ya nzembo

Lisalisi ya liboso (1953)

Lisalisi ya liboso esalemaki na 1953 epai ya Opika. Ezalaki na ndenge ya minimaliste: ezangaki bitumba ya cuivre, gitare ya kimya etambwisamaki na Nico Kasanda (ayebani lokola Docteur Nico), mpe batu ya mbonda ezalaki Kaya Depuissant. Kallé abetaki nse-nse, na motema mpe mawa.

Lisalisi ya Surboum African Jazz (~1961)

Lisalisi mosusu ebimaki na boumeli ya bambula 1960 na label Surboum African Jazz oyo Kallé moko atombolaki. Ezalaki ya 45 tours, mpe tango oyo, gitare solo ebimaki polele na maboko ya André Kambite, ayebani lokola “Damoiseau”.

Bamesano mosusu mpe bambongisi

Lisalisi moko ya lolenge ya cha-cha-cha pe ezali, ekoki kosalelamaki na bambula 1960. Na 2016, Sam Mangwana apesaki motema na yango na nzembo Félicité na album Lubamba.

Etanda ya miziki

Na ndenge ya miziki, Parafifi ezali kolakisa ndenge ya liboso ya rumba ya Kongó: loyembo ya polele, gitare ya ba-picking, forme ya mibale (binaire), mpe rythme ya ba-syncope. Lisalisi ya liboso elingaki polele, kasi version ya 1961 ezalaki ya kobeta, mpo na bato ya mboka na mikili.

Maloba ya nzembo

Nzembo ebimisami na lingala. Maloba yango ezali kopesa lokumu na beauté ya Félicité mpe ndenge azalaki kokitisa bato:

Félicité, mwana mwasi suka botembé
Oy’a lelo, obebisi mokili awa

Maloba oyo ezali kolakisa ndenge ya loyembo ya Kallé oyo epakolaka motema mpe bolingo ya poesie.

Eyano mpe bokitani

Parafifi lelo ezali komonama lokola moko ya ba nzembo ya liboso ya rumba ya Kongó, elongo na Kallé Kato. Econtinuaka kobetama na radio, na fête ya mimesano, mpe ezalaka kati ya ba anthologies ya miziki ya Kongo-Kinshasa.

Ntina na bonkoko

Balakisi mingi ya mayele balobaki ete Parafifi ezali na ntina monene na nzela ya Grand Kallé. Kolanda mokomi François Ondai Akiera, yango ezali “romantisme ya molayi ya Kallé na African Jazz”. Kotambolisa rumba ya Kongó na UNESCO lokola Patrimoine culturel immatériel de l’humanité na 2021 esalisaki kolongisa nzembo lokola Parafifi.

Talá mpe

• Sam Mangwana
• Grand Kalle

Balingi komona lisusu

• Forum ya African Music – liste ya disques
• Planet Ilunga – makambo ya kala
• Yoka "Parafifi" na YouTube

Mitúya ya mike

Óyo ezalí ndámbo. Okoki kosálisa mpé kosungǎ.